Instruktaż stanowiskowy, będący częścią szkolenia wstępnego to najważniejsze szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Jego celem jest zaznajomienie pracownika rozpoczynającego pracę na danym stanowisku z zasadami bezpiecznej pracy oraz potencjalnymi zagrożeniami, które może napotkać. Od niego zależy bezpieczeństwo pracownika, innych osób oraz mienia pracodawcy.
Ośrodek Doskonalenia Kadr ERGON przygotował dla nas przegląd najważniejszych wytycznych, które pomogą Państwu przygotować szkolenie, przeprowadzić je i odpowiednio udokumentować. A w sytuacji, kiedy sami nie zdecydujecie się na szkolenie własnych pracowników – na co zwrócić uwagę wybierając podmiot zewnętrzny do realizacji tego zadania, aby zostało zrealizowane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi.
Kto może prowadzić instruktaż stanowiskowy?
Instruktaż stanowiskowy może prowadzić tylko osoba wyznaczona przez pracodawcę – najczęściej kierownik, mistrz, brygadzista lub sam pracodawca. Musi ona mieć odpowiednie kwalifikacje, znajomość zasad BHP, doświadczenie zawodowe, czyli doskonale znać dane stanowisko pracy i, co ważne, umieć przekazywać wiedzę. Aby spełnić ten ostatni warunek warto, aby osoba szkoląca nowych pracowników sama odbyła specjalne szkolenie z metodyki prowadzenia takiego instruktażu.
Zakres tematyczny instruktażu stanowiskowego
Program szkolenia wstępnego (w tym instruktażu stanowiskowego) powinien być dostosowany do charakteru i warunków pracy na danym stanowisku. W szczególności powinien omawiać takie zagadnienia, jak:
- Czynniki środowiska pracy występujące na stanowisku (np. niebezpieczne lub szkodliwe maszyny, substancje, hałas itp.),
- Ryzyko zawodowe związane z wykonywaniem konkretnych zadań,
- Sposoby ochrony przed zagrożeniami, jakie mogą powodować te czynniki (np. stosowanie środków ochrony indywidualnej, urządzeń zabezpieczających),
- Metody bezpiecznego wykonywania pracy , w tym poprawnej obsługi narzędzi i maszyn, właściwej organizacji miejsca pracy oraz procedur postępowania w sytuacjach awaryjnych.
Szkolenia muszą być udokumentowane
Pracodawca musi udokumentować szkolenie BHP każdego pracownika. Nowo zatrudniony pracownik potwierdza zapoznanie się z zasadami BHP podpisem na karcie szkolenia wstępnego, która trafia do jego akt osobowych. Wzór tej karty określa rozporządzenie, podkreśla Rafał Trościanko z Ośrodka Doskonalenia Kard ERGON.
Wzór karty szkolenia wstępnego BHP został określony w załączniku nr 2 do Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327).
Należy pamiętać, że dokumenty te mogą być sprawdzane podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy.
Instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności pracownika z zakresu wykonywania pracy w sposób bezpieczny – pozytywny wynik takiego sprawdzianu stanowi podstawę dopuszczenia pracownika do pracy na danym stanowisku.
Szczególne wymagania dotyczące prac szczególnie niebezpiecznych
Prace szczególnie niebezpieczne to te, przy których istnieje podwyższone ryzyko poważnych wypadków lub zagrożeń zdrowotnych (np. prace na wysokości, w wykopach, zbiornikach, z materiałami wybuchowymi). Zgodnie z kodeksem pracy, muszą być one wykonywane co najmniej przez dwie osoby w celu zapewnienia asekuracji.
Pracodawca ma także obowiązek, po konsultacji z pracownikami, sporządzić wykaz takich prac w zakładzie, uwzględniając odpowiednie przepisy wykonawcze.
Przy organizacji takich prac pracodawca ma obowiązek:
- zapewnić bezpośredni nadzór wyznaczonych osób nad wykonywaniem prac szczególnie niebezpiecznych,
- zastosować odpowiednie środki ochronne adekwatne do zagrożeń,
- przeprowadzić szczegółowy instruktaż pracowników, który obejmie:
- imienny podział czynności dla poszczególnych osób (kto co robi),
- kolejność wykonywania zadań,
- szczegółowe wymagania BHP przy wykonywaniu poszczególnych czynności.
Dostęp do miejsca wykonywania pracy szczególnie niebezpiecznej powinny mieć wyłącznie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane. Wymagana jest wzmożona kontrola, dodatkowe szkolenia oraz szczególna ostrożność, zgodnie z Kodeksem pracy i ogólnymi przepisami BHP.
Szkolenie osób na stanowiskach kierowniczych
Szkolenia BHP dla kadry kierowniczej (np. kierowników, mistrzów, brygadzistów) podlegają takim samym zasadom, jak szkolenia dla innych pracowników. Dotyczy to również szkoleń okresowych.
Niezależnie od tego, czy wybierzemy ośrodek zewnętrzny, czy sami będziemy szkolić pracowników, należy pamiętać, aby zapewnić odpowiedni program i warunki szkolenia oraz wykwalifikowaną kadrę dydaktyczną.
Wyjątek stanowią szkolenia BHP dla pracodawców i pracowników służby BHP – mogą być one realizowane wyłącznie przez uprawnione jednostki szkoleniowe (zewnętrzne).
Szkolenie we własnym zakresie czy z pomocą firmy zewnętrznej?
Pracodawca może zorganizować instruktaż stanowiskowy samodzielnie – zlecając go przełożonemu (np. kierownikowi lub brygadziście) – albo skorzystać z usług specjalistycznej firmy szkoleniowej. Niezależnie od wyboru, musi zadbać, by szkolenie było zgodne z przepisami, dobrze przygotowane i odpowiednio udokumentowane.
Jeśli szkolenie prowadzi firma zewnętrzna, należy zwrócić uwagę na jej odpowiednie uprawnienia (np. akredytację kuratorium). Ale ostatecznie to pracodawca nadal odpowiada za jakość i zgodność szkolenia – musi upewnić się, że program, dokumentacja i warunki są prawidłowe.
W praktyce wiele firm decyduje się na współpracę z zewnętrznymi ośrodkami – zwłaszcza w przypadku szkoleń specjalistycznych, mówi Rafał Trościanko. Pracodawcom często brakuje odpowiedniego zaplecza technicznego, czy personelu dydaktycznego, by samodzielnie szkolić pracowników w wymagających warunkach.
ERGON oferuje wsparcie m.in. w takich obszarach jak:
- prace na wysokości i w trudnych warunkach (offshore, przestrzenie zamknięte),
- dostęp linowy i sprzęt asekuracyjny,
- obsługa specjalistycznych urządzeń,
- praktyczne warsztaty i egzaminy zakończone certyfikatem.
Dzięki takiemu wsparciu pracodawca może mieć pewność, że instruktaż został przeprowadzony rzetelnie i zgodnie z prawem.
